Volan, motorun krank miline bağlı olan ve motorun dönme hareketini dengeleyen ağır, dişli bir disktir. Marş sırasında motorun dönmeye başlamasını sağlar; çalışma sırasında ise titreşimleri azaltarak gücün debriyaj üzerinden şanzımana düzgün aktarılmasına yardımcı olur. Aşağıda volanın ne işe yaradığını, arızasının nasıl anlaşıldığını ve bu durumda neler yapılması gerektiğini bulabilirsiniz.
Volan nedir?
Volan, Fransızca "volant" kelimesinden dilimize geçmiş bir terimdir. Krank milinin arka ucuna civatalarla bağlanır ve krankla birlikte döner. Dış çevresinde, marş motorunun dişlisiyle kavrayan bir dişli çember bulunur; marşa bastığınızda marş motoru bu çemberi çevirerek motorun ilk hareketini sağlar.
Manuel şanzımanlı araçlarda debriyaj seti volanın yüzeyine oturur. Debriyaj pedalını bıraktığınızda baskı, balatayı volana bastırır ve motorun gücü şanzımana aktarılır. Otomatik şanzımanlı araçlarda ise bu görevi genellikle daha ince bir tahrik plakası ve tork konvertörü üstlenir.
Volan türleri
Tek kütleli volan
Tek parça hâlinde üretilen klasik volandır. Basit yapısı nedeniyle dayanıklı ve görece ucuzdur. Genellikle küçük hacimli ve düşük torklu motorlarda kullanılır.
Çift kütleli volan
Birbirine yaylar ve sönümleme elemanlarıyla bağlanmış iki ayrı kütleden oluşur. Bu yapı, motorun ürettiği titreşimlerin şanzımana ve kabine geçmesini büyük ölçüde azaltır. Özellikle yüksek torklu dizel motorlarda ve turbo beslemeli benzinli motorlarda yaygındır. Daha konforlu bir sürüş sunar, ancak arızalandığında değişim maliyeti daha yüksektir.
Volan ne işe yarar?
- Marşı sağlar: Dişli çemberi sayesinde marş motorunun hareketini krank miline iletir.
- Enerji depolar: Ağırlığı sayesinde dönme enerjisi depolar ve motor devrindeki dalgalanmaları azaltır.
- Titreşimi azaltır: Silindirlerin ateşleme anları arasındaki düzensizlikleri dengeleyerek motorun daha düzgün çalışmasını sağlar.
- Gücü aktarır: Debriyaj setinin çalışma yüzeyi olarak motor gücünün şanzımana iletilmesine aracılık eder.
Volan arızası nasıl anlaşılır?
Volan arızası genellikle yavaş yavaş ortaya çıkar ve çoğu zaman debriyaj sorunlarıyla karıştırılır. Şu belirtilere dikkat edin:
- Titreşim: Kalkışta, rölantide veya düşük devirde hızlanırken belirgin titreşim ve sarsıntı
- Metalik ses: Marş sırasında ya da motor kapatılırken gelen metalik tıkırtı veya sürtünme sesi
- Marş sorunları: Dişli çemberdeki aşınma nedeniyle marş motorunun boşa dönmesi veya motorun geç çalışması
- Vites geçiş zorluğu: Vites değiştirirken zorlanma, kalkışta debriyajın titreyerek tutması
- Yanık kokusu: Kalkış ve hızlanma sırasında debriyajın kaçırmasına bağlı yanık balata kokusu
Çift kütleli volanlarda rölantide kabine yayılan uğultu ve motor kapatılırken gelen belirgin bir vuruntu, volanın ömrünü tamamlamaya yaklaştığının işareti olabilir. Kesin teşhis için aracın bir ustaya kontrol ettirilmesi gerekir.
Volan arızasında ne yapılmalı?
Belirtileri fark ettiğinizde aracı uzun süre bu şekilde kullanmamanız önerilir. Arızalı bir volan debriyaj setine, marş motoruna ve şanzımana da zarar verebilir; bu da onarım maliyetini artırır.
Volan değişimi nasıl yapılır?
- Şanzıman ve debriyaj seti (baskı, balata ve rulman) sökülür.
- Volan krank milinden ayrılır; krank arka keçesi kontrol edilir ve gerekiyorsa yenilenir.
- Tek kütleli volanlarda yüzey uygunsa taşlanarak düzeltilebilir; çift kütleli volanlar ise genellikle komple değiştirilir.
- Yeni ya da yenilenmiş volan, üreticinin belirttiği sıkma değerleriyle monte edilir.
- Debriyaj seti ve şanzıman yeniden takılır, sistem test edilir.
Volan ve debriyaj seti birlikte çalıştığı için değişim sırasında debriyajın da kontrol edilmesi, aşınmışsa birlikte yenilenmesi ekonomik bir tercihtir. Böylece aynı parçalar için kısa süre içinde ikinci kez işçilik ödemekten kurtulursunuz.
Volanın ömrünü uzatmak için öneriler
- Kalkışlarda debriyajı aniden bırakmaktan ve gereksiz yüksek devirden kaçının.
- Düşük devirde yüksek viteste motoru zorlamayın; bu durum özellikle çift kütleli volanları yıpratır.
- Yokuşta aracı debriyajla tutmak yerine el frenini kullanın.
- Marş motorunu uzun süre aralıksız çalıştırmayın.
Volanın ortalama ömrü çoğunlukla 100.000 kilometre civarında olarak belirtilse de kullanım tarzı ve aracın modeli bu süreyi önemli ölçüde etkiler. Düzenli bakım ve dikkatli kullanım bu süreyi uzatabilir.
Sonuç
Volan, marştan güç aktarımına kadar motorun düzgün çalışmasında kritik rol oynayan bir parçadır. Titreşim, metalik ses ve marş sorunları gibi belirtileri erken fark edip bir ustaya danışmak, daha büyük ve masraflı arızaların önüne geçer. İkinci el araç alırken test sürüşünde kalkış ve rölantideki titreşimlere dikkat etmek de volanla ilgili olası sorunları fark etmenizi sağlar.